Στην πρόσφατη 2η Μεταφραστική Συνάντηση, με τίτλο «Πνευματικά δικαιώματα και μετάφραση», της ΠΕΕΜΠΙΠ, τον Σύλλογό μας εκπροσώπησε ο συνάδελφος Κρίτων Ηλιόπουλος. Ακολουθεί η παρουσίαση, από τον ίδιο, των βασικών σημείων της τοποθέτησής του.
Στις 4
Οκτωβρίου 2018 έγινε στο Πνευματικό Κέντρο Αθήνας ημερίδα με θέμα Πνευματικά
Δικαιώματα των Μεταφραστών Λογοτεχνίας, με πρωτοβουλία της
Πανελλήνιας
Ένωσης Επαγγελματιών Μεταφραστών Πτυχιούχων Ιονίου Πανεπιστημίου (ΠΕΕΜΠΙΠ).
Στην
συζήτηση συμμετείχα ως εκπρόσωπος του
Συνδέσμου Μεταφραστών Επιμελητών
Διορθωτών (ΣΜΕΔ). Είμαι μέλος του συλλόγου (όχι
του ΔΣ) και αρκετά χρόνια πριν είχα συμμετάσχει σε μια ομάδα εργασίας που
επεξεργαζόταν τις θέσεις του συλλόγου για ένα "Πρότυπο Συμφωνητικό Έκδοσης
Έντυπου Βιβλίου" (Μπορείτε να τη βρείτε
εδώ
μαζί με την εισηγητική της έκθεση). Την ίδια εποχή ο Σύλλογος επεξεργάστηκε
θέσεις σχετικά με τις αμοιβές και άλλα ζητήματα που σχετίζονται με τη δουλειά
μεταφραστών, επιμελητών, διορθωτών στον εκδοτικό χώρο.
Εστιάζουμε
σε δύο κατηγορίες: Διαπιστώσεις για την πραγματικότητα και Προτάσεις
Αλλαγών.
Στην
παρέμβαση του ΣΜΕΔ ασχοληθήκαμε με το τι ισχύει, τι εφαρμόζεται και τι μπορούμε
ν' αλλάξουμε στο θέμα των Συμφωνητικών όπως εφαρμόζεται στην πράξη, και υπήρξε
μια αναφορά στο ζήτημα της "Συλλογικής Διαχείρισης Έργων Λόγου" από
ειδικούς οργανισμούς όπως ο
ΟΣΔΕΛ (Σχετική παρουσίαση έγινε στην ίδια
ημερίδα).
Τι ισχύει
"Εν
αρχή" υπάρχει ο νόμος και οι διεθνείς συμβάσεις που έχει κυρώσει η Ελλάδα.
Ο νόμος που ισχύει στην Ελλάδα είναι ο
2121/1993 (δείτε εδώ)
αλλά δυστυχώς παρότι "άγνοια νόμου δεν λογίζεται" ελάχιστοι από τους
ενδιαφερόμενους τον γνωρίζουν και αρκετοί σκόπιμα των αγνοούν. Η εφαρμογή του
είναι ακόμα ζητούμενο.
Επίσης
ισχύει η Σύμβαση της Βέρνης (1886) όπως τροποποιήθηκε επανειλημμένως, ως την
τελευταία αναθεώρησή της το 1996 Για περισσότερες λεπτομέρειες στη σελίδα του
WIPO http://www.wipo.int/portal/en/index.html)
και στη βάση
WIPO Lex[1].
Από την
πρώτη Σύμβαση της Βέρνης το 1886 κατοχυρώνονται τα δικαιώματα του δημιουργού
επί του έργου του, αυτοδικαίως, χωρίς να απαιτείται να γίνει κάποια ειδική
διαδικασία κατοχύρωσης. Στην Ελλάδα με τον 2121/93 γίνεται προσπάθεια εφαρμογής
και εδώ ορίζεται η έννοια το "έργου" όπου περιλαμβάνονται οι
μεταφράσεις η έννοια του "δημιουργού" όπου περιλαμβάνονται οι
μεταφραστές όπως και οι συγγραφείς και ορίζονται τα δικαιώματά τους, οι τρόποι
εκμετάλλευσης των έργων, οι αμοιβές και πολλά άλλα.
Σύμφωνα με
τη νομοθεσία ο δημιουργός πνευματικού έργου έχει 1. Το ηθικό δικαίωμα και 2 το
περιουσιακό δικαίωμα. Το ηθικό δικαίωμα δεν μεταβιβάζεται και αυτό σημαίνει ότι
μόνο ο ίδιος ο δημιουργός μπορεί να υπογράφει και να ορίζει το έργο του.
Το
περιουσιακό δικαίωμα είναι το δικαίωμα οικονομικής εκμετάλλευσης του έργου το
οποίο μπορεί να εκχωρηθεί σε άλλον για συγκεκριμένο σκοπό και αυτό πρέπει να
γίνει με γραπτή σύμβαση.
Τι εφαρμόζεται
Τα περισσότερα
συμφωνητικά μεταξύ μεταφραστών και εκδοτών είναι δύο κατηγοριών: Στην πρώτη
κατηγορία συμφωνητικών ΑΓΝΟΕΙΤΑΙ ΠΑΝΤΕΛΩΣ ο νόμος 2121/1993 και ΔΕΝ
εφαρμόζονται οι πιο βασικές ρητές
διατάξεις του.
Στη δεύτερη
κατηγορία, οι διατάξεις του νόμου περιγράφονται στα συμφωνητικά εικονικά, (πχ
οι ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΕΣ ποσοστιαίες αμοιβές είναι της τάξης του 0,01%) και τα
περισσότερα άρθρα του συμφωνητικού επιχειρούν να παρακάμψουν το νόμο και να
αφαιρέσουν κάθε δικαίωμα που δίνει ο 2121/93 στο μεταφραστή.
Θα σταθούμε
μόνο σε 4 κρίσιμα ζητήματα στην εφαρμογή του νόμου και στα συμφωνητικά που υπογράφονται
(συνήθως ο εκδότης προτείνει ένα συμφωνητικό και ζητά από το μεταφραστή να το
υπογράψει).
Τέσσερα ζητήματα από την
καθημερινή εμπειρία στον εκδοτικό χώρο.
1.
Σχετικά
με τις Αμοιβές
2.
Δευτερεύουσες άδειες εκμετάλλευσης
3.
Δικαιώματα
μεταβίβασης, υπαναχώρησης, επιστροφής.
4.
Χρόνος
ισχύος της σύμβασης εκχώρησης δικαιωμάτων.